روماتیسم قلبی یکی از بیماریهای عفونی قلب است که در اثر ابتلا به عفونت باکتریایی استرپتوکوک ایجاد میشود. افرادی با این عارضه دست و پنجه نرم میکنند، به بیماری گلودرد ناشی از استرپتوکوک مبتلا شدهاند و آن را درمان نکردهاند.
عدم درمان این ویروس باعث عفونت کردن قلب و همچنین ضعیف شدن عضلات و عروق قلبی خواهد شد. روماتیسم قلبی را میتوان پیشگیری کرد اما اگر درمان زودهنگام آن را در پیش بگیرید، دیگر به عوارض این عارضه دچار نمیشوید و یا نیازی به پیشگیری از بیماری نخواهید داشت.
روماتیسم قلبی چیست؟
بیماری روماتیسم قلبی (Rheumatic Hearst Disease) وضعیتی است که در آن دریچههای قلب، به طور دائمی توسط تب روماتیسمی آسیب دیده باشند. آسیب دریچه قلب ممکن است که مدت کوتاهی بعد از عفونت استرپتوکوکی درمان نشده و یا ابتلا به بیماری مخملک اتفاق بیفتد.
در واقع تب روماتیسمی یک پاسخ ایمنی بدن به عفونتهای درمان نشده داخل بدن است که با تورم و التهاب در بدن و به خصوص دریچههای قلب همراه خواهد بود. التهاب و تورم و در کنار آن ابتلا به عفونت، میتواند عملکرد دریچههای قلب از جمله دریچه آئورت و دریچه میترال را به خطر بیندازد. بیماری روماتیسم قلبی به مرور زمان زمینه بروز بیماریهای جدی تر را فراهم کرده و شما را نیازمند درمانهای دارویی و یا جراحی ترمیم و تعویض دریچههای قلب خواهد کرد.
بیماری روماتیسم قلب یا آسیب عفونی دریچه قلب در اثر تب روماتیسمی به وجود میآید، تب کردن پاسخ التهابی بدن شما به عفونت باکتریایی است. کودکان در کشورهای فقیر بدون دسترسی به آنتی بیوتیک در معرض بالاترین خطرها قرار دارند.
علائم روماتیسم قلبی چیست؟
فاصله بین ابتلا به روماتیسم قلبی و گلودرد استرپتوکوکی درمان نشده، 1 تا 6 هفته تخمین زده میشود. اگر گلودردتان را درمان نکنید و با همان ویروس به زندگی خودتان ادامه دهید، به مرور زمان شاهد علائم و نشانههای روماتیسم قلبی خواهید بود. از جمله علائم روماتیسم قلبی در بزرگسالان و کودکان، میتوان به موارد زیر اشاره داشت:
خستگی: اگر بی دلیل خسته هستید و دائماً احساس ضعف دارید، دلیل آن نارسا بودن قلب شما و عملکرد ناصحیح و دشوار آن است. روماتیسم قلبی میتواند موجب خستگی و احساس ضعف دائم شما شود.
تنگی نفس: هنگام انجام فعالیتهای سبکی مانند پیاده روی عادی و یا حتی زمانی که مشغول به فعالیت در خانه هستید، ممکن است سخت نفس بکشید و گاهی با کم آوردن تنفس مواجه شوید.
تپش قلب: تپش قلب یکی از علائم شایع روماتیسم قلبی است. این علائم به این دلیل ایجاد میشود که التهاب ناشی از روماتیسم قلبی، بر دریچههای قلب تأثیر میگذارد و باعث میشود که خون به طور نامنظم در قلب جریان یابد. در بیشتر موارد، تپش قلب در روماتیسم قلبی به صورت احساس ضربان شدید و نامنظم در قفسه سینه است. این ضربان ممکن است سریع، آهسته یا نامنظم باشد. همچنین ممکن است فرد احساس کند که قلبش در حال لرزیدن یا کوبیده شدن است.
درد قفسه سینه: ممکن است در طول ابتلا به بیماری روماتیسم قلبی، احساس درد و سنگینی بر روی قفسه سینه داشته باشید. این علامت نشانگر ضعیف بودن عضلات قلب و همچنین مبتلا شدن شما به یک بیماری قلبی میباشد.
سوفل یا مور مور قلبی: اگر قلب شما نتواند به خوبی فعالیت کند و دریچههای آن دچار ضعف شدید باشد، میتواند موجب شنیده شدن صداهای غیر معمولی از سوی قلب شود. همچنین ممکن است که ضربان قلب نامنظم یا همان تپش قلب را احساس کنید.
تورم در پاها، مچ پا و اطراف شکم: یکی از علائم رایج بیماریهای قلبی این است که بدن شما ورم میکند. ورم یا ادم همراه با التهاب؛ اغلب در اطراف مچ پاها، خود پا و یا حتی زیر شکم دیده میشود.
سایر علائمی که ممکن است در دوران ابتلا به بیماری روماتیسم قلبی تجربه کنید، عبارتند از:
- سرفه
- تعریق
- رنگ پریدگی
- افت فشار خون
- احساس تب و لرز
- کاهش وزن بی دلیل
- مشاهده تحریکات پوستی
- کبودی زیر یا اطراف چشم
- متورم و ملتب شدن مفاصل بدن
- احساس درد در مفاصل بدن مانند زانو و یا مچ پا
- رفتارهای غیر عادی همچون خندیدن و یا گریستن ناگهانی
علائم روماتیسم قلبی در بزرگسالان چیست؟
علاوه بر کودکان، بزرگسالان هم میتوانند به بیماری عفونی روماتیسم در قلب مبتلا شوند. روماتیسم قلبی معمولاً در سنین 15 تا 20 سالگی بروز پیدا کرده و علائم زیر را به همراه خواهد داشت:
- تنگی نفس
- احساس خستگی بی دلیل
- تورم و التهاب مفاصل زانو و مچ پا
- درد و احساس سنگینی در قفسه سینه
علت روماتیسم قلبی چیست؟
علت اصلی ایجاد کننده تب روماتیسمی، عفونت باکتریایی استرپتوکوک است. این عفونت معمولاً در کودکان با تب، گلو درد و در برخی از موارد؛ مخملک همراه میباشد. عفونت ناشی از تب روماتیسمی معمولاً کودکان 5 تا 15 ساله را به خود دچار کرده و سبب تورم، قرمزی و درد لوزهها خواهد شد.
اما شاید این سوال برای شما پیش بیاید که چرا وقتی تب روماتیسمی میگیریم، گلودرد را تجربه میکنیم. علت این درد این است که بدن در واکنش به گلو درد استرپتوکوکی، شروع به متورم کردن اندامهای داخلی، به خصوص لوزهها کرده و سبب بروز درد خواهد شد. در طول زمان بافتهایی از بدن که ساختاری شبیه به ویروس استرپتوکوکی دارد، آسیب دیده و تخریب خواهند شد. از جمله بافتهایی که در اثر این ویروس آسیب میبینند، میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- هسته قاعده مغز
- مفاصل بزرگ بدن مانند زانو و یا مچ پا
- دریچه های قلبی و لایههای داخلی قلب
- بافتهای همبند در قلب یا پوست زیر بدن
از آنجایی که ویروس استرپتوکوکی علتی برای ابتلا به تب روماتیسمی و آسیب دیدن دریچه قلب میباشد، ممکن است که موجب بروز تنگی و یا نشت (گشادی) دریچه قلب شود. به همین علت است که توصیه میشود به محض آنکه خودتان و یا فرزند 5 تا 15 ساله شما به گلودرد استرپتوکوکی مبتلا شد، حتماً به دکتر متخصص مراجعه کنید.
انواع بیماری روماتیسم قلبی
بیماری روماتیسم قلبی یا RHD یک بیماری قلبی است که در اثر عفونت باکتریایی که قبلتر به آن اشاره کردیم، ایجاد میشود. این عارضه انواع گوناگونی داشته که برخی از آنها عبارتند از:
روماتیسم قلبی حاد:
نوع حاد بیماری روماتیسم در قلب، معمولاً عفونتی سبک بوده و بعد از یک دوره ابتلا به گلودرد استرپتوکوکی ایجاد میشود. علائم و نشانههای روماتیسم قلبی حاد عبارتند از:
- تب
- خون در ادرار
- درد در مفاصل
- قرمزی و تورم پوست
- احساس خستگی و ضعف
- احساس درد در قفسه سینه
روماتیسم قلبی مزمن:
اگر روماتیسم قلبی حاد را هم درمان نکنید، به مرور زمان این عارضه مزمن شده و به روماتیسم قلبی مزمن تبدیل خواهد شد. علائم و نشانههایی که از روماتیسم قلبی مزمن نیاز است بشناسید، عبارتند از:
- عفونت دریچه قلب
- نارسایی قلبی و مرگ غیرمنتظره
- سکته ناگهانی قلبی و یا مغزی
آیا روماتیسم قلبی باعث مرگ میشود؟
بیماری روماتیسم قلبی می تواند باعث مرگ شود. روماتیسم قلبی یک بیماری عفونی است که می تواند به دریچه های قلب آسیب برساند و جریان خون را مختل کند. این امر می تواند منجر به نارسایی قلبی، سکته مغزی و سایر مشکلات جدی شود و درنهایت موجب بروز مرگ ناگهانی شود.
بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، در سال 2020، حدود 250 هزار نفر در سراسر جهان بر اثر روماتیسم قلبی جان خود را از دست دادند. این بیماری یکی از 10 علت اصلی مرگ و میر در کودکان و نوجوانان در جهان است.
شایع ترین علت مرگ ناشی از روماتیسم قلبی، نارسایی قلبی است. نارسایی قلبی زمانی رخ می دهد که قلب نمی تواند به اندازه کافی خون را پمپاژ کند تا نیازهای بدن را برآورده کند. این امر می تواند منجر به علائمی مانند تنگی نفس، خستگی، تورم و درد در قفسه سینه شود.
ورزشهای مفید برای روماتیسم قلب
شاید جالب باشد بدانید که روماتیسم قلبی میتواند به کمک ورزش مدیریت شود و تا حدودی شدت این عارضه را کاهش دهد. در واقع هر ورزشی که ضربان قلب شما را بالا ببرد، برای سلامت قلبتان مفید است. با این حال توصیه میشود تا شدت ورزشهایی که انجام میدهید طوری نباشد که ضربان قلبتان به طرز غیر عادی بالا برود. از جمله ورزشهای مفید برای روماتیسم قلبی عبارتند از:
- شنا
- پیاده روی
- طناب زدن
- دویدن آرام
- دوچرخه سواری
درمان روماتیسم قلبی
شاید این سوال برای شما پیش بیاید که “روماتیسم قلبی چطور درمان میشود؟” در پاسخ میتوانیم بگوییم که شیوه درمان روماتیسم قلبی به شدت و میزان وخامت بیماری بستگی دارد. در مواردی که شدت روماتیسم زیاد باشد، ممکن است که به جراحی برای تعویض و یا ترمیم دریچههای قلب نیاز داشته باشید. اما بهترین و موثرترین راهی که برای درمان روماتیسم قلبی در جوامع پزشکی شناخته میشود، پیشگیری از ابتلا به تب روماتیسمی است.
در واقع زمانی که خودتان و یا فرزندتان به بیماری گلودرد استرپتوکوکی مبتلا شده باشد، میتوانید با مصرف داروهای آنتی بیوتیکی؛ عفونت به وجود آمده در خون و بدن را از بین ببرید. داروهای آنتی بیوتیک و ضدالتهابی که از سوی پزشک به شما تجویز میشود، برای کاهش التهاب و عفونت قلبی و همچنین کاهش ریسک بروز آسیبهای قلبی مفید خواهد بود.
جراحی روماتیسم قلبی:
جراحی ترمیم دریچه قلب برای درمان روماتیسم قلبی به چه صورت است؟
در طی جراحی ترمیم دریچه آسیب دیده قلب برای درمان آسیبی که روماتیسم قلبی به این ناحیه وارد کرده است، متخصص جراحی شما:
- یک کاتتر (لوله نازک و انعطاف پذیر) را از طریق برشی کوچک از طریق شریان اصلی ران پا و یا از زیر بازو یا قفسه سینه وارد شریان قلب میکند.
- یک بالون تخلیه شده و یا خالی را از طریق این کاتتر به سمت دریچه قلب آسیب دیده برده و در آنجا قرار میدهد.
- با رسیدن سر لوله کاتتر به دریچه قلب، شروع به بالون زدن دریچه قلب کرده و فرآیند جریان خون در بدن را بهبود میبخشد.
عوارض روماتیسم قلبی چیست؟
روماتیسم قلبی میتواند منجر به بروز عوارضی شود که برخی از آنها عبارتند از:
- نارسایی قلبی
- سکته مغزی
- پارگی دریچه قلب
- تشکیل لختههای خون
- نارسایی دریچههای قلب
- آریتمی قلبی یا ریتم نامنظم قلب
- تنگی دریچه میترال یا تنگی دریچه آئورت
