یکی از مشکلاتی که روز به روز در جوامع مختلف در حال گسترش است، اضطراب مزمن است. اضطراب و اختلالات عصبی به شدت روند زندگی افراد را تحت تاثیر قرار می دهد. اضطراب سبب کاهش تمرکز، اختلال در خواب و کاهش عملکرد شغلی می شود. در شرایط اضطراب زا بدن در حالت آماده باش قرار گرفته و هورمون های خاصی را ترشح می کند. ترشح مداوم این هورمون ها و قرار گیری بدن در حالت ستیز و گریز سبب فرسودگی جسمی و ذهنی افراد می شود.
برخلاف اضطراب موقت که در شرایط خاصی مانند امتحانات پایان ترم بروز پیدا می کند، اضطراب مزمن طولانی مدت و تا حدی مداوم است. فرد مضطرب نمی تواند از افکار خود فرار کند و به طور دائمی درگیر آثار تنش های دهنی است. در این شرایط کیفیت زندگی به شدت کاهش پیدا میکند. در ادامه مقاله به تفصیل در خصوص علائم اضطراب مزمن و روش های درمانی موثر صحبت می کنیم.
ماهیت اضطراب مزمن و الگوی روانی آن
اضطراب مزمن به شرایطی گفته می شود که در آن مغز شرایط محیطی را خطرناک تشخیص داده و با ترشح بعضی از هورمون ها و عوامل شیمیایی در شرایط ستیز و گریز قرار می گیرد. از آنجایی که مغز به طور مداوم در شرایط هشدار باقی می ماند، بدن به مرور زمان دچار فرسودگی و عوارض متعدد می گردد.
طبق تعریف انجمن روانشناسی آمریکا زمانی فرد در معرض اضطراب مزمن قرار دارد که بیش از شش ماه دچار تنش عصبی قرار گرفته باشد. این نوع از اضطراب معمولا با مشکلات دیگری مانند وسواس ذهنی افسردگی همراه است. اضطراب باعث می شود که فرد تمرکز خود را از دست داده و به طور مداوم احساس ترس داشته باشد.
طبق یافته جدید منتشر شده در مجله تخصصی JAMA Psychiatry در سال 2024 مشخص شده که اضطراب مزمن سبب التهاب شدید ناحیه آمیگدال مغز می شود. به همین دلیل افرادی که بیش از 3 ماه در معرض اضطراب شدید قرار دارند لازم است از داروهای ضد التهاب نیز استفاده کنند.
علائم شایع اضطراب مزمن در بزرگسالان
علائم اضطراب مزمن در ابتدا ساده و قابل کنترل به نظر می رسد؛ اما به مرور زمان با علائم قابل توجهی مانند: بی خوابی، سرگیجه، نگرانی دائمی، تعریق زیاد، احساس خستگی و گرفتگی عضلانی همراه است. این علائم به مرور زمان شدید شده و زندگی فرد را تحت تاثیر قرار میگیرد.
علاوه بر این بسیاری از افراد مضطرب با مشکلات شدیدتری مانند: درد در ناحیه قفسه سینه و تنگی نفس مواجه می شوند. از آنجایی که این علائم شباهت زیادی به علائم مشکلات قلبی دارد؛ بسیاری از افراد با نگرانی زیادی به اشتباه به متخصص قلب مراجعه میکنند.
اضطراب شدید علاوه بر مشکلات جسمی با مشکلات روحی و روانی زیادی همراه است. برای مثال افراد دچار اضطراب مزمن به دلیل کاهش عملکرد در زندگی شخصی و کاری دچار کاهش اعتماد به نفس، بی حالی، کاهش انگیزه و زود رنجی می شوند. این مشکلات به مرور زمان در ارتباطات اجتماعی فرد اختلال جدی ایجاد می کنند.
دلایل اصلی بروز اضطراب مزمن
علل اصلی اضطراب مزمن شامل: ژنتیک، شرایط روانی و محیطی است. افرادی که در خانواده خود سابقه ابتلا به مشکلات عصبی و اضطراب را داشته اند، بیشتر در معرض ابتلا به اضطراب مزمن و افسردگی قرار دارند. علاوه بر این تجربه شرایط اضطراب زا در دوران کودکی نیز می تواند زمینه ساز ابتلا به اضطراب مزمن در بزرگسالی باشد.
در سطح بیولوژیک، اختلال در تولید انتقال دهنده های عصبی مانند: سروتونین و گابا در ابتلا به مشکلات عصبی نقش زیادی دارد. مصرف زیاد کافئین و استرس شغلی در میزان تولید انتقال دهنده های عصبی تاثیر مستقیمی دارد. داشتن رژیم غذایی مناسب، تنظیم خواب و تغییر سبک زندگی بخشی از روند درمان است.
متاسفانه ثابت شده افرادی که در طول روز بیش از 8 ساعت در معرض استرس شغلی قرار دارند، دو برابر بیشتر از سایرین دچار اضطراب و مشکلات عصبی می شوند. این یافته علمی نشان می دهد که تغییر سبک زندگی و اصلاح الگوی کاری نقش زیادی در کاهش فشار روانی دارد.
روش های علمی تشخیص اضطراب مزمن
تشخیص اضطراب مزمن نیاز به بررسی دقیق و تخصصی روان پزشکی دارد. روان پزشکان با استفاده از پرسشنامه های مخصوصی مانند: GAD-7 یا HAM-A برای تشخیص علت و شدت اضطراب مزمن استفاده میکنند. این پرسشنامه ها باید در شرایط محیطی ویژه و تحت نظر روانپزشک با تجربه ارائه شوند.
در بعضی از مواقع برای بررسی میزان تاثیر اضطراب و بررسی علل فیزیولوژیک بروز آن آزمایش خون انجام می شود. برای مثال اختلال در تولید هورمون تیروئید باعث بروز عوارضی مانند: اضطراب و تنش عصبی می گردد. تشخیص دقیق علل بروز اضطراب در تعیین روند درمان صحیح نقش زیادی دارد.
بسیاری از افراد به دلیل عادی شدن نسبی شرایط تنش زا در محیط کاری یا شخصی خود اضطراب را عادی تلقی میکنند. توجه داشته باشید در صورت بی توجهی و عدم درمان اضطراب با عوارض جسمی و روانی بسیار شدید همراه خواهد بود. بنابراین تشخیص علت و شروع درمان مناسب برای رفع اضطراب اهمیت بسیار بالایی دارد.
درمان دارویی برای رفع اضطراب مزمن
پس از تشخیص علت و میزان اضطراب مزمن در افراد مرحله بعدی شروع روند درمان مناسب است. در صورتی که اضطراب بیش از 3 ماه به طول انجامیده و درمانی های روانشناسی تاثیری نداشته باشد، دارودرمانی آغاز می شود. داروهایی مانند مانند SSRIها و SNRIها برای تنظیم سطح ترشح سروتونین تجویز می شوند.
این داروها باید تحت نظر پزشک و در مدت زمان مشخصی مصرف شوند تا از بروز عوارض جسمی و ذهنی و حتی ایجاد وابستگی به دارو جلوگیری شود. برای کاهش اضطراب و تنش های ذهنی بسیاری از پزشکان در کنار داروهای اعصاب، مکمل های ویتامینی نیز تجویز می کنند. یکی از پرکاربردترین و موثرترین داروها برای تنظیم خواب و آرامش ذهنی قرص ملاتونین+ب6 کورکتیا نیچرز اونلی است. در صورت مصرف دارو زیر نظر پزشک در مدت زمان کوتاهی خواب فرد تنظیم می شود.
توجه داشته باشید دارو درمانی زمانی موثر است که در کنار مصرف دارو از مشاوره های روانشناختی نیز استفاده شود. مصرف این داروها به تعادل شیمایی مغز کمک میکنند. پس از تثبیت شرایط روانی پزشک متخصص به مرور زمان دوز دارو را کاهش می دهد.
روان درمانی و تکنیک های شناختی درمانی
روانی درمانی بخش حیاتی درمان اضطراب مزمن است. روان درمانی شناختی رفتاری یکی از موثرترین شیوه های برای تغییر الگوی منفی ذهنی است. در این روش فرد یاد میگیرد که الگوهای ذهنی منفی را شناسایی کرده و با آنها برخورد منطقی داشته باشد.
درمانگر با آموزش مهارت های کنترل افکار، ذهن بیمار را از چرخه اضطراب زا خارج می کند. تمرین هایی مانند مدیتشن، نوشتن افکار، تنفس آگاهانه، تحلیل موقعیت از جمله روش های موثر برای کنترل اضطراب مزمن است. نتیجه درمانی با این روش ها معمولا پس از چند هفته قابل مشاهده است.
روش شناختی رفتاری به بیماران کمک میکند تا ریشه اضطراب را در خود کشف کرده و آن را به احساسات قابل کنترل تبدیل کند. این روش در کنار تغییر سبک زندگی و تغذیه مناسب بیشترین تاثیر را برای کاهش اضطراب و تنش های عصبی در زندگی فرد دارد.
نقش تغذیه و سبک زندگی در درمان اضطراب مزمن
جالب است که بدانید تغذیه نقش مستقیمی در تنظیم عملکردهای ذهنی افراد دارد. مصرف غذاهای غنی از ویتامین b، امگا 3، منیزیم باعث آرامش ذهنی و در مقابل مصرف زیاد کافئین، قند و فست فود سبب افزایش تنش ذهنی و اضطراب می شود. انتخاب وعده های غذایی سالم در حفظ تعادل روانی نقش بسیار مهمی دارد.
ورزش روزانه، خواب کافی و تغذیه مناسب از مهم ترین عوامل در کنترل اضطراب هستند. ورزش کردن از طریق کاهش اندروفین نقش موثری در کاهش اضطراب دارد. بنابراین انجام فعالیت هایی مانند یوگا و مدیتیشن سطح تنش های روزانه را به مقدار زیادی کاهش می دهد. علاوه بر این اجتناب از استفاده تلفن همراه قبل از خواب، تنظیم زمان استراحت و دوری از اخبار منفی نیز از دیگر عوامل کنترل اضطراب هستند.
سوالات متداول
آیا اضطراب مزمن درمان دارد؟
متاسفانه اضطراب مزمن به طور کامل از بین نمی رود. تنها با تغییر سبک زندگی، دارودرمانی و ورزش می توان شدت آن را کاهش داد.
آیا مصرف ملاتونین برای تنظیم خواب موثر و بی خطر است؟
بله مصرف دوز مناسب داروهای حاوی ملاتونین سبب تنظیم خواب شده و نقس موثری در کاهش تنش های عصبی دارد.
آیا اضطراب مزمن روی سلامت جسمی تاثیر میگذارد؟
متاسفانه بله اضطراب مزمن سبب مشکلات گوارشی، افزایش فشار خون و کاهش عملکردهای ذهنی می شود.
