یکی از معضلاتی که بسیاری از افراد بهویژه افرادی که در خانواده خود کودک دارند، با آن روبهرو میشوند، شپش سر به انگلیسی head lice است . شپشها موجودات ریزی هستند که از طریق همزیستی انگلی روی پوست زندگی کرده و از خون میزبان تغذیه میکنند. اگر ریشه کن نشوند، از فردی به فرد دیگر منتقل شده و همه را آلوده میکنند.
شپش از چه چیزی به وجود میآید؟
شپش انگل حشرات است. این بدان معناست که شپشها برای زنده ماندن باید از بدن زنده دیگری تغذیه کنند. منبع غذای آنها خون انسان است که از بدن یا پوست سر شما میگیرند. شپشها نمیتوانند پرواز کنند، در هوا نیستند و نمیتوانند در آب دور از میزبان خود زندگی کنند. پس شپشها از یک بدن به بدن دیگر منتقل میشوند.
علت شپش موی سر
همچنین شپش سر باعث انتقال بیماریهای عفونی باکتریایی یا ویروسی نمیشود. داروهای زیادی برای درمان رشک سر در دسترس هستند اما نکتهی مهم، پیروی دقیق و پایبندی به دستورالعملها برای رهایی مو و پوست سر از شپش و تخم آن است. تعدادی از داروهای خانگی برای درمان آلودگیهای شپش مو استفاده میشوند، اما شواهد بالینی برای اثربخشی آنها وجود ندارد.
علت اصلی شپش عدم رعایت بهداشت مو و پوست سر است. اما ممکن است سطح بهداشت پوست سر و موی شما خوب باشد و باز هم به این عارضه مبتلا شوید. شپش سر در سه صورت به شما سرایت میکند:
- تماس موهایتان با موی شخصی که به شپش مبتلا است.
- استفاده مشترک از وسایل شخصی مانند شانه، برس، بند مو، هدفون، کلاه، روسری، لباس و … با کسی که به شپش مبتلا است.
- استفاده از روبالشی و کالای خواب شخصی که به شپش مبتلا است.
چه کسانی بیشتر شپش میگیرند؟
بیشتر بچهها در مقطع پیش دبستانی و دبستان که از فاصله نزدیک با هم بازی میکنند، مستعد شپش موی سر هستند. همچنین خانواده این افراد در فصل بازگشایی مدارس به شدت در معرض شپش موی سر قرار دارند.
به علاوه تمام افرادی که با یکدیگر کار میکنند یا افرادی که در باشگاه، استخر و سالنهای ورزشی به هم نزدیکاند، در معرض این شرایط قرار دارند. در واقع اگر یک فرد در چنین جایی به شپش موی سر مبتلا باشد، به احتمال زیاد بقیه افراد نیز درگیر خواهند شد.
شپش از چه چیزی به وجود می آید و طول عمر شپش سر چقدر است؟
آیا شپش خودبخود به وجود می اید؟ پس از ۸ یا ۹ روز، تخم شپش باز میشود. آنچه که ظاهر میشود شپش نابالغی است که پوره یا شفیره نامیده میشود. این پوره پس از ۹ تا ۱۲ روز تبدیل به شپش بالغ میشود و این شپش بالغ به مدت ۳ تا ۴ هفته زندگی میکند.
انتقال شپش سر چگونه انجام می شود و شپش از کجا میاد؟
شپش میخزد، اما نمیتواند پرش یا پرواز کند. در بیشتر موارد انتقال شپش از فردی به فرد دیگر، از طریق تماس مستقیم است. بنابراین، انتقال اغلب در خانواده یا در میان کودکانی که در مدرسه هنگام بازی در تماس نزدیک هستند، صورت میگیرد. انتقال غیرمستقیم زیاد محتمل نیست، اما شپش ممکن است از فردی به فرد دیگر توسط موارد زیر گسترش یابد:
کلاه و روسری
برس و شانه
لوازم جانبی مو
هدفون
بالش
روکش مبل و اثاثیه یا لوازم خانگی
حوله.
انتقال غیرمستقیم میتواند در میان لباسهایی که کنار یکدیگر قرار داده شدهاند نیز رخ دهد. به عنوان مثال، کلاه یا روسری که بر روی چوب لباسی آویزان شده یا در قفسهی مدرسه گذاشتهشده و میتواند به عنوان وسیلهای برای انتقال شپشها باشد. حیوانات خانگی مانند سگها و گربهها در گسترش شپش سر نقشی ندارند.
تشخیص شپش سر چگونه انجام می شود؟
استاندارد طلایی برای تشخیص آلودگی فعال شپش، شناسایی پوره یا شفیره زنده و یا شپش بالغ است. دستورالعملها به بررسی موهای مرطوب که با محصولات نرمکننده مو نرم و روان شدهاند، توصیه میکنند. موی کودک را با شانه دندانهدار (شانه شپش) از پوست تا انتهای مو را به آرامی و با دقت شانه کنید. اگر هیچ شپش زندهای پیدا نکردید مدتی بعد دوباره موی کودکتان را معاینه کنید.
پزشک نیز موهای کودکتان را بررسی خواهدکرد. برای پیدا کردن شپشها، پزشک ممکن است از نور ویژهای استفاده کند، که باعث میشود شپشها به رنگ آبی دیده شوند. اما شناسایی شپشها لزوما تشخیص آلودگی فعال را تایید نمیکند. شپش زنده برای زندهماندن و رشد کردن نیاز به نزدیک بودن به پوست سر دارد.
شپشهایی که بیش از حدود ۱/۵ اینچ (۳ سانتیمتر) از پوست سر فاصله دارند، احتمالا مرده یا تخم خالی شپش هستند. در صورت شک به شپش میتوان برای تعیین زندهبودن، آن را زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار داد. اگر هیچ شپش زندهای وجود نداشتهباشد، احتمالا بقایای آلودگی گذشته هستند و نه شواهدی از آلودگی فعال جدید.
تشخیص افتراقی شپش از مشکلات دیگر سر
مواردی که در بیشتر مواقع با تخم شپش اشتباه گرفته میشوند، عبارتند از:
تخم مرده یا خالی که از آلودگی قبلی به شپش باقیمانده است
شوره سر
مواد باقیمانده از محصولات مو
تکههای موی مرده و جداشده از بدنهی مو
بافت زخم، خاک و یا مواد باقیماندهی دیگر
دیگر حشرات کوچک موجود در مو
درمان شپش سر
برای از بین بردن شپش سر و رشک چندین محصول وجود دارد که میتوانیم با مشورت پزشک آنها را از داروخانه تهیه کنیم. توجه به نکات زیر برای استفاده از این محصولات ضروری است:
دستورالعمل استفاده از هر محصول را با دقت بخوانیم و دنبال کنیم. نحوه استفاده از شامپوی ضدشپش معمولا آغشته کردن همه موها به شامپو و ماندن شامپو برای چند دقیقه روی مو قبل از آبکشی است.
برای محدود کردن تماس پوستی با محصول، بهتر است در زمان استفاده از آن فرد کاملا لباس پوشیده باشد و سپس به جای استفاده از دوش، موها را به کمک دوش تلفنی یا شلنگ آب بکشیم.
فقط از یک محصول استفاده کنیم. استفاده از دو محصول برای درمان شپش سر تنها با مشورت با پزشک مجاز است.
از استفاده بیشتر از مقدار درج شده روی محصول خودداری کنیم زیرا ممکن است مضر باشد.
از شانه دندانه ریز مخصوص شپش همراه شامپو استفاده کنیم. دندانههای این شانهها نسبت به دندانههای شانه معمولی به هم نزدیکتر هستند، در نتیجه جدا کردن شپشها و رشکها را آسانتر میکند.
8 تا 12 ساعت پس از درمان، موها را بررسی کنیم. اگر میزان و شدت فعالیت شپشها نسبت به قبل از درمان تغییری نکرده است، ممکن است دارو موثر نبوده باشد. در این صورت باید با پزشک مشورت کنیم زیرا ممکن است به داروی متفاوتی نیاز داشته باشیم.
بهتر است تا دو روز بعد از استفاده از شامپوی ضدشپش موهای خود را نشوییم تا اجازه دهیم محصول دارویی اثربخشی لازم را داشته باشد.
موها را با شانه دندانه ریز مخصوص شپش یک بار در روز شانه بزنیم. تکرار این کار به مدت دو تا سه هفته به خلاص شدن از شپش کمک میکند.
هفت تا نه روز بعد طبق دستورالعمل، مجددا از محصول استفاده کنیم. شامپوهای ضدشپش اغلب در کشتن شپش بالغ نسبت به رشک موفقتر هستند، بنابراین درمان مجدد به کشتن هر شپش زندهای که پس از درمان اولیه از تخم بیرون آمده است، کمک میکند. باید نکات گفته شده در نوبت اول را در این نوبت نیز رعایت کنیم.
پاکسازی خانه از شپش
برای از بین بردن کامل آلودگی، باید موارد زیر را تمیز کنیم:
برس و شانه: شانه و برسی را که فرد آلوده به شپش استفاده کرده است به مدت 10 دقیقه در آب داغ 130 درجه فارنهایت (55 درجه سانتیگراد) یا داغتر قرار دهیم.
ملحفه، روبالشی، لباس، پتو و حوله: تمام وسایلی را که در دو روز گذشته با سر فرد تماس داشتهاند با آب داغ بشوییم.
سایر وسایل شخصی: کلاه ایمنی، هدفون و سایر وسایل شخصی که ممکن است به شپش سر آلوده باشند را باید درون کیسههای پلاستیکی یک شب در فریزر قرار دهیم یا در کیسه پلاستیکی در بسته به مدت دو هفته نگه داریم.
مبلمان، فرش و کفپوش: این موارد را باید به طور کامل جاروبرقی بکشیم تا موهای ریخته آلوده به شپش جمع شود. (همه افراد به طور معمول روزانه حدود 50 تا 100 تار مو از دست میدهند.)
