اختلال بیش فعالی- کمبود توجه (ADHD) وضعیتی است که بر رفتار افراد تأثیر می گذارد. افراد مبتلا به ADHD ممکن است بیقرار به نظر برسند، ممکن است در تمرکز مشکل داشته باشند و ممکن است رفتار ناگهانی از خود نشان دهند. علائم ADHD معمولا در سنین پایین مشاهده می شود و ممکن است زمانی که شرایط کودک تغییر می کند، مانند شروع مدرسه، بیشتر قابل توجه باشد.
گاهی اوقات ADHD در کودکی نشان داده نمیشود و درسنین بزرگسالی تشخیص داده می شود. علائم ADHD ممکن است با افزایش سن بهبود یابد، اما بسیاری از بزرگسالانی که در سنین جوانی به این عارضه مبتلا شده اند، همچنان مشکلاتی را تجربه می کنند. افراد مبتلا به ADHD ممکن است مشکلات دیگری مانند اختلالات خواب و اضطراب نیز داشته باشند.
چه چیزی باعث اختلال (ADHD) می شود؟
با وجود شایع بودن این عارضه، علت به وجود آمدن بیش فعالی چندان مشخص نیست. با این حال، اعتقاد عمومی بر این است که بروز این بیماری به طور معمول دارای ریشههای عصبی و ژنتیکی است. تحقیقات نشان میدهند، کاهش دوپامین از اصلیترین عوامل مؤثر در بهوجود آمدن ADHD است. دوپامین یک ماده شیمیایی است که ترشح آن به شکل قابلتوجهی بر روی فعالیتهای مغز و بدن انسان تأثیر گذاشته و به انتقال سیگنالهای عصبی کمک میکند. این ماده در ایجاد پاسخها و واکنشهای عاطفی مؤثر است.
یافتهها نشان میدهند، حجم قشر خاکستری مغز مبتلایان به این عارضه از سایر افراد کمتر است. ماده خاکستری شامل نواحی خاصی از مغز است که کنترل برخی رفتارها و عملکردها را برعهده دارد. از آن میان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- گفتار
- خود کنترلی
- تصمیمگیری
- کنترل عضلات و ماهیچهها
محققان هنوز هم برای آگاهی از دلایل بروز این عارضه تلاش میکنند. بااینحال، احتمال میرود موارد زیر اصلیترین علت به وجود آمدن بیش فعالی باشند:
- وراثت
- نوروتوکسینها و قرارگرفتن در معرض آلایندههایی نظیر سرب یا سموم دفع آفات
- مصرف الکل و دخانیات در دوران بارداری
برخی از فعالیت های روزانه ممکن است برای افراد مبتلا به این بیماری دشوارتر باشد، از جمله:
- خوابیدن فرزندتان در شب
- آماده شدن به موقع برای مدرسه
- گوش دادن و اجرای دستورالعمل ها
- رفتار هی سازمان دهی شده
- انجام فعالیت های گروهی
- خريد كردن
- احساس بی قراری یا بی حوصلگی
- مقابله با استرس
کودک مبتلا به ADHD ممکن است:
- به راحتی حواس خود را پرت کند
- در پیروی از دستورالعمل ها یا انجام کارها مشکل دارد
- مهارت شنیداری ضعیفی دارند
- در توجه کردن مشکل دارند
- اشتباهات بی دقتی انجام دهید
- چیزها را به راحتی فراموش کنید
- در سازماندهی کارهای روزانه مشکل دارید
- در یک جا نشستن مشکل دارد
- اغلب چیزها را از دست می دهند
- زیاد رویاپردازی میکند
- اغلب هنگام نشستن غر می زنند، بی قرار می شوند یا می پرند
- در نشستن مشکل دارند
- نمی توانند به تنهایی بی سر و صدا بازی کنند
- همیشه در حال حرکت هستند، مانند دویدن یا بالا رفتن از چیزها
- زیاد حرف میزنند
- در انتظار نوبت خود مشکل دارند
- حرف دیگران را قطع میکنند.
راه درمان ADHD چیست؟
برای درمان ADHD به روش دارویی معمولاً دو گزینه وجود دارد:
محرکهای سیستم عصبی مرکزی (CNS)
محرکهای سیستم عصبی مرکزی (CNS) متداولترین داروهایی هستند که برای درمان ADHD تجویز میشوند. این داروها به افزایش ترشح دوپامین (dopamine) و نوراپینفرین (norepinephrine) کمک کرده و عملکرد مغز را بهبود میبخشند.
داروهای غیر محرک
ممکن است داروهای محرک بر روی فرد مبتلا به اندازه کافی تأثیرگذار نبوده یا مصرف آنها عوارض جانبی مشکلآفرینی را به همراه داشته باشد. در این صورت، پزشک متخصص داروهای غیر محرک را تجویز خواهد کرد. برخی از داروهای یاد شده، سطح نوراپینفرین (norepinephrine) مغز را افزایش میدهند.
رواندرمانی
شرکت در جلسات رواندرمانی به فرد کمک میکند با احساسات ناشی از ابتلا به بیشفعالی و تبعات آن مقابله کند. همچنین، انجام این کار در کشف الگوهای مناسب رفتاری، بهبود روشهای برقراری ارتباط و مدیریت آنها تأثیرگذار خواهد بود.
رفتاردرمانی
هدف از رفتاردرمانی، آموزش روشهای کنترل و نظارت بر رفتار به فرد مبتلا و نزدیکان او است؛ بنابراین، جلسات رفتاردرمانی معمولاً با حضور فرد مبتلا، والدین یا در مواردی آموزگاران وی برگزار میشوند. به این ترتیب، اعضاء خانواده و افراد مرتبط با فرد مبتلا به ADHD با استراتژیها و تکنیکهای مناسب برای برقراری ارتباط مؤثر و کمک به وی آشنایی مییابند.
آموزش مهارتهای اجتماعی
آموزش مهارتهای اجتماعی به یادگیری الگوهای رفتاری مناسب کمک میکند. از این جمله میتوان موارد زیر را نام برد:
رعایت نوبت
به اشتراکگذاری وسایل
درخواست کمک
مقابله با آزار و اذیت
درمان خانگی بیش فعالی
برای کمک به بهبود علائم ADHD، ممکن است روشهای درمان خانگی و طبیعی بهعنوان مکمل یا جایگزین درمان دارویی توصیه شوند.
روشهای درمان خانگی ADHD
دنبالکردن برنامه غذایی سالم و متعادل
مصرف مکملها و مواد غذایی حاوی انواع ویتامینها، زینک و منیزیم
انجام منظم تمرینات ورزشی به طور روزانه
خواب و استراحت کافی
محدودیت استفاده از تلفن همراه، رایانه و تلویزیون
انجام فعالیتهای هوازی و وقتگذرانی در فضای باز خارج از منزل
مدیتیشن یا مراقبه
پرهیز از مواد آلرژیزا و خوراکیهای فرآوری شده یا هر ماده محرک دیگری
اجتناب از مصرف بیرویه الکل و دخانیات
برنامهریزی
برقراری نظم و ترتیب در محیط منزل، دفتر کار یا در کلیه زوایای مربوط به فرد مبتلا
استفاده مداوم از دفتر یادداشت و سایر ابزارهای مشابه
جایگزینکردن روشهای تشویقی بهجای تنبیه و مؤاخذه
